સબ-હેડલાઇન: બેટરીમાં આગ લાગવાની ઘટના બાદ ઘરેલુ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સમાં સામાન અને કાર્ગો બંનેમાં પ્રતિબંધ; નેપાળ એરલાઇન્સે પણ સૂચના જારી કરી; BIS સર્ટિફિકેશનના કડક પાલનની માંગ
નવી દિલ્હી | 14 ઓક્ટોબર 2026
ફ્લાઇટમાં પાવર બેંક સાથે મુસાફરી કરતા લાખો ભારતીયો માટે એક મહત્ત્વના સમાચાર છે. નાગરિક ઉડ્ડયન મહાનિર્દેશાલય (DGCA) એ સુરક્ષાના કારણોસર MOBIKINS MK-PB-04 મોડલની પાવર બેંક પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. આ Power Bank Ban ભારતમાં આવતી, ભારતમાંથી જતી અને દેશની અંદર ઉડાન ભરતી તમામ ફ્લાઇટ્સને લાગુ પડે છે.
એક ફ્લાઇટમાં પાવર બેંકમાં આગ લાગવાની ઘટના બન્યા પછી થોડા જ દિવસોમાં આ નિર્ણય સામે આવ્યો છે. આ Power Bank Ban પછી પોર્ટેબલ બેટરીના ગુણવત્તા ધોરણો અને BIS સર્ટિફિકેશન અંગે પણ નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.

મુખ્ય મુદ્દાઓ (Key Highlights)
- DGCA એ MOBIKINS MK-PB-04 પાવર બેંક પર પ્રતિબંધ મૂક્યો
- Power Bank Ban મુસાફરોના સામાન અને કાર્ગો બંનેને લાગુ
- ભારતમાં આવતી, જતી અને ઘરેલુ તમામ ફ્લાઇટ્સમાં પ્રતિબંધ
- ઇન્ડિગો ની એક ફ્લાઇટમાં ઓવરહેડ બિનમાં રાખેલી પાવર બેંકમાં આગ લાગવાની ઘટના બાદ કાર્યવાહી
- નેપાળ એરલાઇન્સે પણ નેપાળ-ભારત રૂટ પર આ મોડલ ન લાવવાની સૂચના આપી
- પ્રતિબંધ માત્ર આ એક ચોક્કસ મોડલ માટે છે, તમામ પાવર બેંક માટે નથી
- BIS ની ફરજિયાત નોંધણી યોજના (CRS) ના કડક પાલનની માંગ
DGCA Power Bank Ban: શું છે સમગ્ર મામલો?
અહેવાલો મુજબ DGCA એ બેટરીમાં આગ લાગવાની ઘટના પછી સુરક્ષાના કારણોસર આ પગલું ભર્યું છે. આ Power Bank Ban હેઠળ MOBIKINS MK-PB-04 મોડલની પાવર બેંક વિમાનમાં લઈ જઈ શકાશે નહીં. પ્રતિબંધ માત્ર મુસાફરોના હેન્ડ બેગેજ કે ચેક-ઇન બેગેજ પૂરતો મર્યાદિત નથી, તે કાર્ગો ને પણ લાગુ પડે છે. એટલે આ મોડલ કોઈપણ રીતે વિમાનમાં મોકલી શકાશે નહીં.
આ નિર્ણય ભારતમાં આવતી, ભારતમાંથી જતી અને ઘરેલુ તમામ ફ્લાઇટ્સ માટે છે. એટલે અમદાવાદથી દિલ્હી જતા ઘરેલુ મુસાફર હોય કે વિદેશ જતા, આ Power Bank Ban બધાને લાગુ પડે છે જો તેમની પાસે આ ચોક્કસ મોડલ હોય.
ઇન્ડિગો ફ્લાઇટમાં આગની ઘટના: Power Bank Ban નું કારણ
અહેવાલો મુજબ ઇન્ડિગોની એક ફ્લાઇટમાં મુસાફરના ઓવરહેડ બિનમાં રાખેલી પાવર બેંકમાં આગ લાગવાની ઘટના બની હતી. વિમાનમાં આગ ગમે તેટલી નાની હોય, તે અત્યંત ગંભીર ગણાય છે, કારણ કે હવામાં હોય ત્યારે મદદ પહોંચાડવી મુશ્કેલ હોય છે. આ ઘટના બાદ થોડા જ દિવસોમાં DGCA નો Power Bank Ban સામે આવ્યો, જે સૂચવે છે કે નિયમનકાર સંસ્થા સુરક્ષાના મુદ્દે ઝડપથી પગલાં લઈ રહી છે.
નેપાળ એરલાઇન્સનું પગલું
DGCA ની સાથે નેપાળ એરલાઇન્સે પણ આ પાવર બેંક અંગે સૂચના જારી કરી છે. નિવેદન મુજબ નેપાળ અને ભારત વચ્ચે મુસાફરી કરતા મુસાફરો MOBIKINS MK-PB-04 પાવર બેંકને નીચેના કોઈપણ સ્થળે લઈ જઈ શકશે નહીં:
- કેબિન અથવા હેન્ડ બેગેજ
- ચેક-ઇન બેગેજ
- કાર્ગો
આ Power Bank Ban ભારતની અંદર ઉડાન ભરતી તેમજ ભારતથી આવતી-જતી ફ્લાઇટ્સને લાગુ પડે છે. એટલે આ મુદ્દો હવે માત્ર ભારત પૂરતો નથી રહ્યો, પડોશી દેશની એરલાઇન પણ સાવચેતી રાખી રહી છે.

BIS સર્ટિફિકેશનનો મુદ્દો: સોશિયલ મીડિયા પર શું ચર્ચા?
Power Bank Ban પછી BIS (ભારતીય માનક બ્યૂરો) ની ફરજિયાત નોંધણી યોજના (CRS) ના કડક પાલનની માંગ ઊઠી છે. X (અગાઉનું ટ્વિટર) પર બેંગલુરુ એવિએશન (@BLRAviation) એ એક પોસ્ટમાં નીચેના મુદ્દા ઉઠાવ્યા:
- આ પ્રતિબંધ પોર્ટેબલ બેટરી માટે ફરજિયાત BIS સર્ટિફિકેશનના કડક અમલની જરૂરિયાત દર્શાવે છે
- પોસ્ટમાં દાવો કરાયો કે MOBIKINS બ્રાન્ડનું નામ BIS ના નોંધણી ડેટાબેઝમાં જોવા મળતું નથી
- ગ્રાહકોને ખરીદતાં પહેલાં સત્તાવાર CRS પોર્ટલ પર ‘R-xxxx’ રજિસ્ટ્રેશન નંબર ચકાસવાની સલાહ
- DGCA ને અપીલ કે વિમાનમાં માત્ર CRS હેઠળ નોંધાયેલી બ્રાન્ડની પાવર બેંકને જ મંજૂરી અપાય
- એક મોડલ પર પ્રતિબંધ મૂકવા કરતાં પ્રમાણિત ન હોય તેવી બ્રાન્ડ્સ પર નિયંત્રણ વધુ યોગ્ય હોવાનું સૂચન
- ઓનલાઇન માર્કેટપ્લેસ માત્ર પ્રમાણિત બ્રાન્ડ જ વેચે તેવી ખાતરી કરવાની અપીલ
નોંધ: આ બધા મુદ્દા X પોસ્ટમાં કરાયેલા દાવા અને સૂચનો છે. અમે સ્વતંત્ર રીતે BIS ડેટાબેઝ ચકાસ્યો નથી, અને અહેવાલમાં MOBIKINS કંપનીનો પ્રતિભાવ સામેલ નથી. કંપની કે DGCA તરફથી વધુ સ્પષ્ટતા આવે તો સમાચાર અપડેટ કરાશે.
સમજો: Power Bank Ban શું છે અને તેનો અર્થ શું?
શું બધી પાવર બેંક પર પ્રતિબંધ છે?
ના. આ Power Bank Ban માત્ર MOBIKINS MK-PB-04 મોડલ પૂરતો મર્યાદિત છે. રિપોર્ટ સ્પષ્ટ કહે છે કે તમામ પ્રકારની પાવર બેંક પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો નથી. એટલે જો તમારી પાસે બીજી બ્રાન્ડની પાવર બેંક હોય તો તમારે ગભરાવાની જરૂર નથી, પરંતુ એરલાઇનના સામાન્ય નિયમો પાળવા જરૂરી છે.
પાવર બેંકમાં આગ કેમ લાગે છે?
પાવર બેંકમાં લિથિયમ-આયન બેટરી વપરાય છે. આ બેટરી ઘણી ઊર્જા નાની જગ્યામાં સંગ્રહે છે. જો બેટરીને નુકસાન થાય, તે દબાય કે તૂટે, અથવા અંદર શોર્ટ સર્કિટ થાય, તો તે વધુ ગરમ થઈ શકે છે અને આગ લાગવાનું જોખમ ઊભું થાય છે. સસ્તી અને પ્રમાણિત ન હોય તેવી બેટરીમાં સુરક્ષા ફીચર્સની ખામી હોવાની સંભાવના વધુ ગણાય છે.
Power Bank Ban સામાન અને કાર્ગો બંનેમાં કેમ?
કારણ કે વિમાનમાં આગનું જોખમ સામાન અને કાર્ગો બંનેમાં સમાન રહે છે. કાર્ગો હોલ્ડમાં આગ લાગે તો તેને તરત શોધવી અને બુઝાવવી વધુ મુશ્કેલ હોય છે. એટલે નિયમનકારો આવા કિસ્સામાં બંને માર્ગો બંધ કરે છે.
BIS CRS એટલે શું?
BIS ની ફરજિયાત નોંધણી યોજના (Compulsory Registration Scheme – CRS) હેઠળ અમુક ઇલેક્ટ્રોનિક ઉત્પાદનોને ભારતમાં વેચતા પહેલાં સુરક્ષા ધોરણો મુજબ નોંધણી કરાવવી પડે છે. નોંધાયેલા ઉત્પાદન પર સામાન્ય રીતે ‘R-’ થી શરૂ થતો રજિસ્ટ્રેશન નંબર હોય છે. અહેવાલમાં ગ્રાહકોને આ નંબર સત્તાવાર CRS પોર્ટલ પર ચકાસવાની સલાહ અપાઈ છે.
કેમ કેટલાક લોકો બ્રાન્ડ-આધારિત નિયંત્રણ ઇચ્છે છે?
X પોસ્ટ મુજબ એક મોડલ પર પ્રતિબંધ મૂકવાથી પ્રક્રિયાત્મક વિલંબ થઈ શકે છે, એટલે પ્રમાણિત ન હોય તેવી બ્રાન્ડ્સ પર નિયંત્રણ વધુ અસરકારક રહેશે. બીજી બાજુ, DGCA માટે ચોક્કસ ઘટના સાથે જોડાયેલા મોડલ પર તરત પ્રતિબંધ મૂકવો ઝડપી અને સ્પષ્ટ પગલું હોઈ શકે છે. બંને દૃષ્ટિકોણની પોતાની દલીલો છે, અને આગળ DGCA વ્યાપક નિયમો લાવે છે કે નહીં તે જોવું રહ્યું.
Power Bank Ban નો ગ્રાહકો પર શું પ્રભાવ?
- જેમની પાસે MOBIKINS MK-PB-04 છે તેમણે તેને વિમાનમાં લઈ જવાનું ટાળવું પડશે
- પાવર બેંક ખરીદતી વખતે BIS નોંધણીની ચકાસણી વધુ મહત્ત્વની બનશે
- ઓનલાઇન માર્કેટપ્લેસ પર નિયમોનું પાલન વધુ કડક કરાવવાની માંગ વધી શકે
મુસાફરો માટે સલાહ: Power Bank Ban પછી શું ધ્યાન રાખવું?
સામાન્ય સુરક્ષા સલાહ (નોંધ: દરેક એરલાઇનના નિયમો અલગ હોઈ શકે છે, પ્રવાસ પહેલાં એરલાઇન કે DGCA ની માર્ગદર્શિકા ચકાસો):
- તમારા પાવર બેંકનું મોડલ ચકાસો: પાવર બેંક પર લખેલું બ્રાન્ડ અને મોડલ નામ જુઓ. જો તે MOBIKINS MK-PB-04 હોય, તો તેને સાથે ન લઈ જાવ.
- BIS નોંધણી જુઓ: ખરીદતાં પહેલાં ઉત્પાદન પર ‘R-’ રજિસ્ટ્રેશન નંબર અને સત્તાવાર CRS પોર્ટલ પર તેની ચકાસણી કરો.
- નુકસાન પામેલી પાવર બેંક ન લઈ જાવ: ફૂલી ગયેલી, ગરમ થતી કે તૂટેલી પાવર બેંક સાથે મુસાફરી ટાળો.
- સસ્તી, બ્રાન્ડ વગરની પાવર બેંકથી સાવધ રહો: પ્રમાણિત બ્રાન્ડ અને વોરંટી સાથેનું ઉત્પાદન પસંદ કરો.
- ઓવરહેડ બિનમાં પાવર બેંક રાખવાનું ટાળો: તેને પોતાની નજીક રાખવાથી કોઈ અસામાન્ય ગરમી કે ધુમાડો તરત દેખાઈ શકે.
- કંઈ અસામાન્ય લાગે તો તરત ક્રૂને જાણ કરો: ધુમાડો, ગંધ કે ગરમી દેખાય તો રાહ ન જુઓ.
- એરલાઇનની સૂચનાઓ વાંચો: ટિકિટ બુકિંગ અને એરપોર્ટ પર આપેલા સામાન અંગેના નિયમો ધ્યાનથી જુઓ.

Power Bank Ban અને ઉડ્ડયન સુરક્ષા: મોટું ચિત્ર
વિમાનમાં લિથિયમ-આયન બેટરીનો ઉપયોગ ફોન, લેપટોપ, ટેબ્લેટ અને પાવર બેંક જેવા અનેક ઉપકરણોમાં થાય છે. જેમ જેમ મુસાફરો વધુ ઉપકરણો સાથે લઈને ચાલે છે, તેમ બેટરી સંબંધિત ઘટનાઓનું જોખમ પણ ચર્ચાનો વિષય બને છે. આ Power Bank Ban બતાવે છે કે નિયમનકાર સંસ્થાઓ આવા જોખમ પ્રત્યે સજાગ છે.
તે સાથે એ પણ સાચું છે કે ગ્રાહક સુરક્ષા માત્ર નિયમનકારની જવાબદારી નથી. ઉત્પાદક, વેચાણકર્તા અને ખરીદનાર ત્રણેયની ભૂમિકા છે. ઉત્પાદકે ધોરણોનું પાલન કરવું, માર્કેટપ્લેસે પ્રમાણિત ઉત્પાદનો જ વેચવા, અને ગ્રાહકે ખરીદતાં પહેલાં ચકાસણી કરવી, આ ત્રણે મળીને જ સુરક્ષિત વાતાવરણ બને છે.
હવે આગળ શું? (What Next)
- MOBIKINS કે DGCA તરફથી વધુ સ્પષ્ટતા આવી શકે
- BIS CRS ના કડક પાલન અંગે નિયમનકારો તરફથી પ્રતિભાવની શક્યતા
- અન્ય એરલાઇન્સ પણ સમાન સૂચનાઓ જારી કરી શકે
- ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ પર પાવર બેંકના વેચાણ અંગે દેખરેખ વધી શકે
અમે આ સમાચારને નવી માહિતી આવતાં અપડેટ કરતા રહીશું.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)
1. DGCA એ કઈ પાવર બેંક પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે?
MOBIKINS બ્રાન્ડના MK-PB-04 મોડલ પર.
2. શું Power Bank Ban બધી પાવર બેંક માટે છે?
ના, આ પ્રતિબંધ માત્ર ઉલ્લેખિત એક મોડલ માટે છે.
3. આ પ્રતિબંધ ક્યાં લાગુ પડે છે?
ભારતમાં આવતી, ભારતમાંથી જતી અને ઘરેલુ તમામ ફ્લાઇટ્સમાં, સામાન તેમજ કાર્ગો બંનેમાં.
4. પ્રતિબંધ કેમ મૂકવામાં આવ્યો?
બેટરીમાં આગ લાગવાની ઘટના બાદ સુરક્ષાના કારણોસર. અહેવાલો મુજબ ઇન્ડિગોની એક ફ્લાઇટમાં ઓવરહેડ બિનમાં રાખેલી પાવર બેંકમાં આગ લાગી હતી.
5. શું નેપાળ એરલાઇન્સે પણ પ્રતિબંધ મૂક્યો છે?
હા, નેપાળ-ભારત રૂટ પર આ મોડલ કેબિન, ચેક-ઇન બેગેજ કે કાર્ગોમાં લઈ જવાની મંજૂરી નથી.
6. BIS નોંધણી કેવી રીતે ચકાસવી?
ઉત્પાદન પરનો ‘R-’ થી શરૂ થતો રજિસ્ટ્રેશન નંબર સત્તાવાર CRS પોર્ટલ પર ચકાસવાની સલાહ અપાઈ છે.
7. પાવર બેંકમાં આગનું જોખમ કેમ રહે છે?
લિથિયમ-આયન બેટરીને નુકસાન થાય કે શોર્ટ સર્કિટ થાય તો આગ લાગવાનું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
નિષ્કર્ષ
DGCA નો આ Power Bank Ban ફ્લાઇટ સુરક્ષા માટે લેવાયેલું તાત્કાલિક પગલું છે, જે ઇન્ડિગો ફ્લાઇટમાં બનેલી ઘટના બાદ આવ્યું. પ્રતિબંધ માત્ર MOBIKINS MK-PB-04 મોડલ પૂરતો છે, તમામ પાવર બેંક માટે નથી, એ મુસાફરોએ યાદ રાખવું જોઈએ. સાથે BIS સર્ટિફિકેશનના કડક અમલની માંગે પાવર બેંક જેવા રોજિંદા ઉપકરણોની ગુણવત્તાનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં લાવી દીધો છે.
મુસાફરો માટે સૌથી સરળ સલાહ: પાવર બેંક ખરીદતાં પહેલાં BIS નોંધણી ચકાસો, પ્રમાણિત બ્રાન્ડ પસંદ કરો અને પ્રવાસ પહેલાં એરલાઇનના નિયમો વાંચો. આ Power Bank Ban નો સાચો હેતુ ત્યારે જ સિદ્ધ થશે જ્યારે ઉત્પાદકો, વેચાણકર્તાઓ અને ગ્રાહકો ત્રણેય સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપશે.
સત્તાવાર માહિતી ક્યાંથી મેળવવી?
પાવર બેંક અને ફ્લાઇટ સેફ્ટી અંગેના નિયમોમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. તેથી મુસાફરોએ પ્રવાસ પહેલાં DGCAની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર ઉડ્ડયન સુરક્ષા અને બેગેજ સંબંધિત તાજી માર્ગદર્શિકા તપાસવી જોઈએ. પાવર બેંક તથા અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક ઉત્પાદનોના ધોરણો અને નોંધણી અંગેની માહિતી માટે BISની સત્તાવાર વેબસાઇટ પણ તપાસી શકાય છે.
DGCAની સત્તાવાર વેબસાઇટ: https://www.dgca.gov.in/
BISની સત્તાવાર વેબસાઇટ: https://www.bis.gov.in/