અમદાવાદ શહેરમાં ચોમાસાની ઋતુ પૂરબહારમાં ખીલી ઊઠી છે અને મેઘરાજા શહેર પર મન મૂકીને વરસી રહ્યા છે. શહેરના પશ્ચિમ વિસ્તારોમાં આવેલા થલતેજ અને સાયન્સ સિટી વિસ્તારમાં આજે વહેલી સવારે માત્ર એક જ કલાકમાં 40 મીમીથી પણ વધુ વરસાદ ખાબક્યો હતો, જેના કારણે રસ્તાઓ પર પાણી ભરાઈ ગયા અને સામાન્ય જનજીવન ખોરવાઈ ગયું.
અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC)ના સત્તાવાર આંકડા મુજબ, વહેલી સવારે 6થી 7 વાગ્યા દરમિયાન થલતેજમાં સૌથી વધુ 1.69 ઇંચ એટલે કે લગભગ 43 મીમી અને સાયન્સ સિટીમાં 1.67 ઇંચ એટલે કે લગભગ 42 મીમી વરસાદ નોંધાયો હતો. આ આંકડા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે શહેરના આ બંને વિસ્તારોમાં એક કલાકના ટૂંકા ગાળામાં જ અતિભારે વરસાદ વરસ્યો હતો.
એક કલાકમાં કેટલો વરસાદ પડ્યો? સંપૂર્ણ આંકડા
હવામાન વિભાગ અને AMCની ઈમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટરની નોંધ મુજબ, આજે સવારે 6થી 7 વાગ્યાના ગાળામાં શહેરના જુદા જુદા વિસ્તારોમાં નોંધપાત્ર વરસાદ પડ્યો હતો. સૌથી વધુ વરસાદ ધરાવતા ટોપ 10 વિસ્તારોની યાદી નીચે મુજબ છે:
થલતેજ વિસ્તારમાં 1.69 ઇંચ વરસાદ નોંધાયો, જે શહેરમાં સૌથી વધુ હતો. ત્યારબાદ સાયન્સ સિટી વિસ્તારમાં 1.67 ઇંચ વરસાદ પડ્યો. ઉત્તર-પશ્ચિમ ઝોનના ચાંદલોડિયામાં 1.08 ઇંચ, મેમનગરમાં 1.04 ઇંચ અને બોડકદેવમાં 1.02 ઇંચ વરસાદ નોંધાયો હતો.
આ ઉપરાંત પશ્ચિમ ઝોનના રાણીપમાં 0.77 ઇંચ વરસાદ પડ્યો, જ્યારે દક્ષિણ-પશ્ચિમ ઝોનના બાકરોલમાં 0.71 ઇંચ વરસાદ નોંધાયો. અસારવામાં 0.61 ઇંચ, ઉસ્માનપુરામાં 0.59 ઇંચ અને જોધપુર વિસ્તારમાં 0.57 ઇંચ વરસાદ નોંધાયો હતો.
આ આંકડા પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે થલતેજ અને સાયન્સ સિટી વિસ્તાર બાકીના તમામ વિસ્તારો કરતાં નોંધપાત્ર રીતે આગળ રહ્યા, અને અહીં એક કલાકના ટૂંકા ગાળામાં જ 40 મીમીથી વધુ વરસાદ નોંધાયો, જે અતિભારે વરસાદની શ્રેણીમાં ગણાય છે.
છેલ્લા 24 કલાકનો વરસાદ કેવો રહ્યો?
માત્ર એક કલાકના વરસાદ ઉપરાંત, છેલ્લા 24 કલાકના આંકડા પણ સામે આવ્યા છે. AMCના તાજેતરના રિપોર્ટ મુજબ, છેલ્લા 24 કલાકમાં શહેરમાં સૌથી વધુ વરસાદ સાયન્સ સિટીમાં 0.55 ઇંચ નોંધાયો, ત્યારબાદ કઠવાડામાં 0.47 ઇંચ અને સરખેજમાં 0.43 ઇંચ વરસાદ પડ્યો.
શહેરના અન્ય વિસ્તારો જેવા કે બોપલ અને મક્તમપુરામાં પણ 0.41 ઇંચ જેટલો સારો વરસાદ નોંધાયો છે. શહેરના પૂર્વ, પશ્ચિમ, ઉત્તર-પશ્ચિમ, દક્ષિણ-પશ્ચિમ, મધ્ય, ઉત્તર અને દક્ષિણ સહિત તમામ ઝોનમાં સારો વરસાદી માહોલ જળવાઈ રહ્યો, જે દર્શાવે છે કે આ વરસાદ માત્ર અમુક વિસ્તાર પૂરતો સીમિત ન રહેતાં સમગ્ર શહેરમાં ફેલાયેલો હતો.
સિઝનનો કુલ સરેરાશ વરસાદ કેટલો પહોંચ્યો?
સતત વરસી રહેલા વરસાદને પગલે અમદાવાદમાં આ ચોમાસાની ઋતુનો કુલ સરેરાશ વરસાદ 19.85 ઇંચ સુધી પહોંચી ગયો છે. આ આંકડો શહેરના કુલ મોસમી સરેરાશ વરસાદના લગભગ 55.14 ટકા જેટલો થાય છે.
એટલે કે ચોમાસાની ઋતુ હજુ પૂરી થવાને વાર છે, ત્યાં જ શહેરમાં અડધાથી વધુ મોસમી વરસાદ નોંધાઈ ચૂક્યો છે. આ પ્રમાણ ગત વર્ષોની સરખામણીએ સંતોષકારક ગણી શકાય,
પરંતુ સાથે સાથે તે એ પણ સૂચવે છે કે જો આગામી દિવસોમાં પણ આવો જ ભારે વરસાદ ચાલુ રહેશે તો શહેરના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પાણી ભરાવાની સમસ્યા વધુ ગંભીર બની શકે છે.
વાસણા બેરેજ પર પાણીની સ્થિતિ અને નિકાલની કામગીરી
શહેરમાં પડી રહેલા ભારે વરસાદને ધ્યાનમાં રાખીને સાબરમતી નદીના જળસ્તર અને વરસાદી પાણીના યોગ્ય નિકાલ માટે વાસણા બેરેજ ખાતે જરૂરી કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી છે. હાલમાં વાસણા બેરેજની સપાટી 123.00 ફૂટ નોંધાઈ છે.
સંત સરોવરમાંથી બેરેજમાં 2,083 ક્યુસેક પાણીની આવક થઈ રહી છે, જેની સામે નદીમાં 2,252 ક્યુસેક પાણી છોડવામાં આવી રહ્યું છે. પાણીના યોગ્ય નિકાલ માટે વાસણા બેરેજ ખાતે 25થી 28 નંબરના કુલ 4 દરવાજા ખોલવામાં આવ્યા છે, જેથી શહેરમાં પૂરની સ્થિતિ ન સર્જાય અને નદીનું જળસ્તર નિયંત્રણમાં રહે.
શાળાઓ માટે DEOનો મહત્ત્વનો આદેશ
શહેરમાં સતત વરસી રહેલા ભારે વરસાદ અને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પાણી ભરાવાની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને જિલ્લા શિક્ષણાધિકારી (પૂર્વ અને પશ્ચિમ) દ્વારા શાળાઓ માટે મહત્ત્વની સૂચના જારી કરવામાં આવી છે. આ આદેશ મુજબ, જે શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓ પહોંચી ગયા છે, ત્યાંના સંચાલકો અને આચાર્યોને સ્થાનિક પરિસ્થિતિનું તાત્કાલિક મૂલ્યાંકન કરવા જણાવવામાં આવ્યું છે.
ખાસ કરીને જો વિદ્યાર્થીઓના ઘરે પરત ફરવાના માર્ગો પર પાણી ભરાવાની અથવા ટ્રાફિકની સમસ્યા સર્જાવાની શક્યતા હોય, તો વિદ્યાર્થીઓની સલામતીને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપીને ત્વરિત અને યોગ્ય નિર્ણય લેવાની સૂચના શાળાઓને આપવામાં આવી છે.
શિક્ષણાધિકારીની કચેરીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો શાળા પ્રશાસન વિદ્યાર્થીઓને વહેલા રજા આપવાનો નિર્ણય લે, તો વાલીઓને તાત્કાલિક જાણ કરવાની રહેશે અને બાળકો સુરક્ષિત રીતે ઘરે પહોંચે તેની સંપૂર્ણ તકેદારી રાખવાની રહેશે.
દરેક વિસ્તારની પરિસ્થિતિ અલગ-અલગ હોવાથી, શાળા સંચાલકોને વાલીઓમાં ગભરાટ કે અગવડતા ન સર્જાય તે રીતે જવાબદારીપૂર્વક નિર્ણય લેવાની છૂટ આપવામાં આવી છે. તંત્ર દ્વારા સ્પષ્ટ સંદેશ આપવામાં આવ્યો છે કે કોઈપણ સંજોગોમાં વિદ્યાર્થીઓની સલામતી સર્વોપરી છે.
રસ્તાઓ પર પાણી ભરાવવાની અને ટ્રાફિકની સમસ્યા
થલતેજ અને સાયન્સ સિટી જેવા વિસ્તારોમાં એક કલાકમાં 40 મીમીથી વધુ વરસાદ પડવાના કારણે અનેક રસ્તાઓ પર પાણી ભરાઈ ગયા હતા. ખાસ કરીને નીચાણવાળા વિસ્તારો અને અંડરપાસમાં પાણી ભરાવાની ફરિયાદો સામે આવી હતી.
સવારના સમયે ઓફિસ અને શાળાએ જતાં લોકોને ટ્રાફિક જામ અને રસ્તા પરના પાણીના કારણે ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. વાહનચાલકોએ ધીમી ગતિએ અને સાવચેતીપૂર્વક વાહન ચલાવવું પડ્યું, જ્યારે કેટલાક વિસ્તારોમાં ટુ-વ્હીલર ચાલકોને ખાસ મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો.
સાયન્સ સિટી અને થલતેજ વિસ્તાર શહેરના પોશ અને વિકસિત વિસ્તારોમાં ગણાય છે, જ્યાં મોટી સંખ્યામાં IT કંપનીઓ, કોર્પોરેટ ઓફિસો, રહેણાંક સોસાયટીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ આવેલી છે. આથી આ વિસ્તારમાં ભારે વરસાદને કારણે સર્જાયેલી પાણી ભરાવાની સ્થિતિની અસર મોટી સંખ્યામાં નાગરિકો પર પડી હતી.
અન્ય જિલ્લાઓમાં પણ સારો વરસાદ
માત્ર અમદાવાદ જ નહીં, પરંતુ ગુજરાતના અન્ય જિલ્લાઓમાં પણ ચોમાસું સક્રિય રહ્યું છે. રાજ્યના વિવિધ ઝોનમાં સીઝનનો સરેરાશ વરસાદ સારો એવો નોંધાયો છે, જેમાં દક્ષિણ ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્ર ઝોનમાં પ્રમાણમાં વધુ વરસાદ નોંધાયો છે.
રાજ્યના કેટલાક ડેમ પણ હાઈએલર્ટ પર મુકવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે વહીવટી તંત્ર દ્વારા સાવચેતીના પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. અમદાવાદ શહેરમાં પડેલો આ ભારે વરસાદ રાજ્યવ્યાપી ચોમાસાની સક્રિયતાનો જ એક ભાગ ગણી શકાય.
નાગરિકો માટે સાવચેતીના પગલાં
ભારે વરસાદની સ્થિતિમાં નાગરિકોએ કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. બિનજરૂરી રીતે ઘરની બહાર નીકળવાનું ટાળવું જોઈએ, ખાસ કરીને જ્યારે ભારે વરસાદ ચાલુ હોય.
નીચાણવાળા વિસ્તારો, અંડરપાસ અને પાણી ભરાયેલા રસ્તાઓથી દૂર રહેવું હિતાવહ છે, કારણ કે આવા સ્થળોએ ખાડા કે ખુલ્લા મેનહોલ હોવાની શક્યતા રહે છે, જે અકસ્માતનું કારણ બની શકે છે. વાહનચાલકોએ પાણી ભરાયેલા રસ્તા પર વાહન ચલાવવાનું ટાળવું જોઈએ અને શક્ય હોય ત્યાં સુધી વૈકલ્પિક માર્ગનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
વીજ કરંટ લાગવાની ઘટનાઓ ટાળવા માટે ખુલ્લા વીજ થાંભલા કે તૂટેલા વાયરથી દૂર રહેવું જોઈએ. ઘરની છત, ટેરેસ કે બાલ્કનીમાં પાણી ભરાય નહીં તે માટે યોગ્ય નિકાલની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.
બાળકોને વરસાદી પાણીમાં રમવા ન દેવા અને શાળાએ મોકલતાં પહેલાં હવામાનની સ્થિતિ તથા શાળા તરફથી મળતી સૂચનાઓનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ. વરિષ્ઠ નાગરિકો અને બીમાર વ્યક્તિઓએ ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ અને શક્ય હોય ત્યાં સુધી ઘરની અંદર જ રહેવું જોઈએ.
AMC અને વહીવટી તંત્રની તૈયારીઓ
અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન શહેરમાં પાણી ભરાવાની સમસ્યાનો સામનો કરવા માટે વિવિધ પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. શહેરના જુદા જુદા વિસ્તારોમાં પમ્પિંગ સ્ટેશન અને ડ્રેનેજ સિસ્ટમની કામગીરી પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
ઈમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટર દ્વારા દરેક ઝોનના વરસાદના આંકડા કલાકે-કલાકે અપડેટ કરવામાં આવે છે, જેથી જરૂર પડ્યે તાત્કાલિક પગલાં લઈ શકાય. વાસણા બેરેજ ખાતે પાણીના નિકાલની કામગીરી પણ આ જ આયોજનનો ભાગ છે, જેથી નદીનું જળસ્તર નિયંત્રણમાં રહે અને શહેરમાં પૂરની સ્થિતિ ટાળી શકાય.
આ ઉપરાંત ટ્રાફિક પોલીસ દ્વારા પણ પાણી ભરાયેલા વિસ્તારોમાં ટ્રાફિકનું નિયમન કરવા માટે વધારાનો સ્ટાફ તૈનાત કરવામાં આવ્યો હતો, જેથી નાગરિકોને ઓછામાં ઓછી અગવડતા પડે. ફાયર બ્રિગેડ અને ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ટીમો પણ સ્ટેન્ડબાય પર રાખવામાં આવી હતી, જેથી કોઈ પણ કટોકટીની સ્થિતિમાં તાત્કાલિક પ્રતિસાદ આપી શકાય.
હવામાન વિભાગની આગાહી
હવામાન વિભાગ દ્વારા આગામી દિવસોમાં પણ અમદાવાદ સહિત ગુજરાતના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં મધ્યમથી ભારે વરસાદની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. ખાસ કરીને દક્ષિણ ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં અતિભારે વરસાદની ચેતવણી આપવામાં આવી છે. આવી સ્થિતિમાં નાગરિકોએ હવામાન વિભાગ અને સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા આપવામાં આવતી સૂચનાઓનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું જોઈએ, જેથી કોઈ પણ પ્રકારની જાનમાલની હાનિ ટાળી શકાય.
થલતેજ અને સાયન્સ સિટી કેમ સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયા?
થલતેજ અને સાયન્સ સિટી વિસ્તારમાં અન્ય વિસ્તારોની સરખામણીએ સૌથી વધુ વરસાદ નોંધાવા પાછળ કેટલાક ભૌગોલિક અને હવામાનશાસ્ત્રીય કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે. શહેરના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા આ વિસ્તારો પ્રમાણમાં નવા વિકસિત વિસ્તારો છે, જ્યાં છેલ્લા થોડા વર્ષોમાં મોટા પાયે બાંધકામ પ્રવૃત્તિ થઈ છે. ઝડપી શહેરીકરણના કારણે અહીં ખુલ્લી જમીન અને લીલોતરીનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે, જેના પરિણામે વરસાદી પાણીના કુદરતી શોષણમાં ઘટાડો થયો છે અને પાણી ઝડપથી રસ્તાઓ પર એકઠું થાય છે.
આ ઉપરાંત, વાદળોની સ્થાનિક ગતિવિધિ અને પવનની દિશા પણ કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં વધુ વરસાદ થવા માટે કારણભૂત બની શકે છે. હવામાનશાસ્ત્રીઓના મતે, ક્યારેક એક જ શહેરમાં જુદા જુદા વિસ્તારોમાં વરસાદનું પ્રમાણ મોટા પ્રમાણમાં અલગ-અલગ હોઈ શકે છે, અને આવી સ્થાનિક ભારે વરસાદની ઘટનાઓને “ક્લાઉડ બર્સ્ટ” જેવી સ્થિતિ સાથે પણ સરખાવવામાં આવે છે, જોકે સત્તાવાર રીતે તેને ક્લાઉડ બર્સ્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી.
ડ્રેનેજ સિસ્ટમ અને લાંબા ગાળાના ઉકેલની જરૂરિયાત
આ પ્રકારની ઘટનાઓ વારંવાર બનતી હોવાથી, શહેરના પાયાના માળખાકીય સુવિધાઓ, ખાસ કરીને ડ્રેનેજ સિસ્ટમ, પર પ્રશ્નો ઉભા થાય છે. નિષ્ણાતોના મતે, ઝડપી શહેરીકરણની સાથે-સાથે ડ્રેનેજ સિસ્ટમના આધુનિકીકરણ અને ક્ષમતા વધારવાની જરૂરિયાત પણ એટલી જ મહત્ત્વની છે. જો સમયસર વરસાદી પાણીના યોગ્ય નિકાલની વ્યવસ્થા કરવામાં ન આવે, તો ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ વધુ ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
AMC દ્વારા દર વર્ષે ચોમાસા પહેલાં પ્રી-મોન્સૂન કામગીરી હેઠળ ડ્રેનેજ લાઈનોની સફાઈ અને ચકાસણી કરવામાં આવે છે, પરંતુ થલતેજ અને સાયન્સ સિટી જેવા ઝડપથી વિકસી રહેલા વિસ્તારોમાં વસ્તી અને બાંધકામની ગતિને ધ્યાનમાં રાખીને ડ્રેનેજ નેટવર્કનું સતત અપગ્રેડેશન જરૂરી બની રહે છે. શહેરી આયોજન નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે નવા વિકસતા વિસ્તારોમાં રસ્તા અને સોસાયટીઓના બાંધકામ સાથે-સાથે જ પર્યાપ્ત ડ્રેનેજ ક્ષમતાનું આયોજન કરવામાં આવે, જેથી ભવિષ્યમાં પાણી ભરાવાની સમસ્યાનું પ્રમાણ ઘટાડી શકાય.
નાગરિકોના અનુભવો અને સોશિયલ મીડિયા પ્રતિભાવ
ભારે વરસાદ બાદ સોશિયલ મીડિયા પર થલતેજ અને સાયન્સ સિટી વિસ્તારના રહેવાસીઓએ પોતાના અનુભવો શેર કર્યા હતા. ઘણા લોકોએ રસ્તાઓ પર ભરાયેલા પાણીના વીડિયો અને ફોટા શેર કરીને ટ્રાફિક જામ અને મુસાફરીમાં પડેલી મુશ્કેલીઓ અંગે જણાવ્યું હતું. કેટલાક નાગરિકોએ ઓફિસ પહોંચવામાં મોડું થવાની અને બાળકોને શાળાએથી લેવા જવામાં પડેલી તકલીફોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. જોકે, ઘણા લોકોએ સતત વરસી રહેલા વરસાદને કારણે ગરમીથી મળેલી રાહત અંગે પણ સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો, કારણ કે સારો વરસાદ ભૂગર્ભજળના સ્તરમાં વધારો કરવામાં અને ડેમોમાં પાણીની આવક વધારવામાં મદદરૂપ થાય છે.
નિષ્કર્ષ
આજે વહેલી સવારે થલતેજ અને સાયન્સ સિટી વિસ્તારમાં એક કલાકમાં 40 મીમીથી વધુ વરસાદ પડવાની ઘટના દર્શાવે છે કે અમદાવાદમાં ચોમાસું આ વર્ષે ખૂબ જ સક્રિય રહ્યું છે. શહેરનો કુલ સરેરાશ વરસાદ 19.85 ઇંચે પહોંચ્યો છે, જે મોસમી સરેરાશના 55 ટકાથી વધુ છે. આવા ભારે વરસાદને કારણે શાળાઓ, ટ્રાફિક વ્યવસ્થા અને સામાન્ય જનજીવન પર સીધી અસર જોવા મળી છે. જિલ્લા શિક્ષણાધિકારીએ શાળાઓને સ્થાનિક પરિસ્થિતિ મુજબ નિર્ણય લેવાની સૂચના આપી છે, જ્યારે AMC અને વહીવટી તંત્ર દ્વારા પાણી ભરાવાની સ્થિતિને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે તમામ જરૂરી પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. નાગરિકોએ પણ પોતાની અને પોતાના પરિવારની સલામતી માટે જરૂરી સાવચેતી રાખવી અને હવામાન વિભાગની આગાહીઓ પર નજર રાખવી હિતાવહ છે.